Do czego służą wibrysy u kota?

Wibrysy to bardzo czułe włosy usłane zakończeniami nerwowymi, które przesyłają do mózgu niezwykle precyzyjne sygnały. Dzięki nim nasze domowe mruczki dysponują wyjątkowo ostrymi zmysłami, które czynią z nich skutecznych drapieżników. Wibrysy skutecznie dopełniają pozostałe zmysły kota i w pewien sposób nadrabiają ich niedoskonałości.

Czym są wibrysy i jak wyglądają?

Włosy czuciowe — bo tak fachowo nazywa się długie kocie „wąsy" po obu stronach nosa — przeważnie występują u kota w liczbie od 18 do 24. Są znacznie dłuższe i grubsze od zwykłego kociego włosa i mają kształt zwężającego się stożka o dużej średnicy u podstawy.

Są grube, proste, długie i sztywne, ale mimo to zachowują giętkość.

U kotów włosy czuciowe mają barwę czarną lub białą.

Nie jest znane dokładne pochodzenie wibrysów, choć przypuszcza się, że ich pierwowzory występowały już u gadów ssakokształtnych jako unaczynione włosy — prawdopodobny ewolucyjny poprzednik dzisiejszych narządów czucia dotyku. Ze wszystkich rodzajów włosów to właśnie one rozwijają się jako pierwsze w życiu płodowym zwierząt.

Najbardziej okazałe — i te, które od razu przychodzą na myśl — znajdują się na policzkach, czyli tzw. wibrysy policzkowe. Wibrysy występują jednak też na innych częściach głowy i szyi kota:

• nadoczodołowe i podoczodołowe
• jarzmowe
• wargi górnej i dolnej
• bródkowe
• na kończynach tylnych
• na nadgarstkach
• wokół szyi

Wibrysy kota nie mają gruczołów potowych, a ich grubość jest co najmniej dwukrotnie większa od grubości pozostałych włosów tworzących kocią sierść. Co ciekawe, kocury mają dłuższe i grubsze wibrysy niż kotki.

To jednak nie różnice w budowie „wąsików" są najważniejsze, ale funkcje, jakie one pełnią.

Do czego służą wibrysy?

Kocie „wąsy" dostarczają informacji o najmniejszym ruchu i zmianie w otoczeniu kota, pozwalając rozpoznać wielkość, jakość i kształt dotykanych elementów. Reakcja kota na wrażenia wibrysów jest przy tym błyskawiczna, ponieważ impuls trafia bezpośrednio do kory czuciowej w mózgu.

Taki mechanizm pozwala kotu na błyskawiczną obronę — zamknięcie lub zmrużenie oczu, gdy do wibrysa zbliża się jakiś przedmiot — a także na wyczuwanie niewidzialnych przeszkód dzięki zmianom ciśnienia, ruchu czy wibracji powietrza.

Wibrysy są też nierozerwalnie związane ze zmysłem wzroku kota. Być może zauważyłeś, że Twój pupil ma problemy z dostrzeganiem rzeczy leżących tuż przy nim — smaczków, zabawek czy innych drobiazgów. Wynika to z faktu, że koty są dalekowidzami i zdecydowanie lepiej widzą na większe odległości.

Wibrysy pozwalają im natomiast rozeznać się w przedmiotach, które znajdują się bardzo blisko.

Ocierając się o przedmioty i dotykając ich wibrysami, kot tworzy sobie własną mapę przestrzeni.

Można więc śmiało powiedzieć, że te włosy uzupełniają narząd wzroku, dodatkowo wspierany przez węch. Koty żyjące na wolności wykorzystują te możliwości głównie podczas polowania, zwłaszcza nocą.

Wibrysy pomagają im wtedy namierzyć zbliżającą się ofiarę.

Naukowcy sprawdzili, że nawet koty, które utraciły wzrok, wciąż są w stanie upolować mysz właśnie dzięki „wąsikom".

Czy wszystkie wibrysy pełnią tę samą funkcję?

Nie — wibrysy na różnych częściach ciała mają różne zadania, w zależności od tego, gdzie się znajdują:

Włosy czuciowe identyfikują kotu każdą powierzchnię terenu, dzięki czemu porusza się z charakterystyczną gracją zarówno w dzień, jak i w nocy.

Powszechnie mówi się, że koty „widzą" w ciemności, ale to nie tylko zasługa oka — kluczową rolę odgrywają też wibrysy, tak czułe, że wyłapują nawet najmniejszą zmianę w otoczeniu poprzez różnice w cyrkulacji powietrza.

Nawet kota drzemiącego na kanapie z przymkniętymi oczami trudno zaskoczyć — jego wąsy wysyłają mu sygnały o każdym zbliżającym się elemencie. Także w ciemności kot dzięki wibrysom nie wpadnie na poprzestawione meble czy przedmioty, bo wyczuje przeszkodę, zanim ją dotknie.

Czy można obciąć kotu wąsy?

Włosy czuciowe u kotów nie linieją. Wibrysy mogą wypadać ze starości, ale zależy to od każdego włosa z osobna — na miejscu wypadniętego wyrasta nowy, zazwyczaj mniej więcej co 2–3 miesiące, o ile nie została uszkodzona cebulka.

Jeśli zauważysz nadmierne wypadanie większej liczby wibrysów u swojego kota, pilnie skontaktuj się z lekarzem weterynarii — to nie jest naturalne zjawisko.

Absolutnie nie można kotom wyrywać, ucinać ani skracać włosów czuciowych. To ich narzędzie zmysłu, równie istotne jak oczy czy uszy — kot pozbawiony wibrysów staje się właściwie bezbronny.

Naukowcy przeprowadzili badania, które wykazały, że koty pozbawione wąsów nie są w stanie normalnie funkcjonować:

• tracą umiejętność oceny szerokości otworów, przez co często utykają w nietypowych miejscach
• tracą zmysł równowagi podczas stania i poruszania się — trudniej im np. biec prosto
• są zdezorientowane, zdarza im się upadać bez powodu, nawet idąc powoli
• znika gracja ich ruchów, częściej wpadają na stojące blisko przeszkody
• nie reagują na zbliżające się niebezpieczeństwo — mogą potykać się o przedmioty czy zaczepiać o gałązki
• nie są w stanie dokładnie zlokalizować jedzenia, odnaleźć drogi w ciemności ani prawidłowo wymierzyć odległości przy skoku, przez co spadają po nieudanych próbach
• tracą zdolność komunikowania się z innymi kotami, co obniża ich zdolność do życia w grupie

Kot bez wibrysów odczuwa silny dyskomfort fizjologiczny, czuje się nieswojo i niepewnie, co prowadzi do problemów behawioralnych i pogorszenia samopoczucia. Niektórzy naukowcy wskazują też na możliwość występowania bólów fantomowych w miejscach uszkodzonych cebulek po wibrysach.

Kocie „wąsy" są delikatne, a ciągnięcie za nie sprawia kotu nie tylko dyskomfort, ale wręcz ból — nigdy nie wolno obchodzić się z nimi brutalnie, o czym warto uczulić także dzieci.

Najczęściej zadawane pytania o wibrysy u kota

Czy dotykanie wibrysów kota podczas głaskania mu szkodzi?

Delikatne muśnięcie zwykle nie szkodzi, ale unikaj ciągnięcia czy mocnego przyciskania wibrysów. To newralgiczne narzędzie zmysłu, a nie zwykła sierść, więc traktuj je z większą ostrożnością niż resztę futra.

Czy kot może normalnie funkcjonować, jeśli straci tylko kilka wibrysów naraz?

Pojedyncze, naturalnie wypadające wibrysy nie powinny znacząco wpływać na funkcjonowanie kota, bo na ich miejscu odrasta nowy włos. Jeśli jednak zauważysz większe braki naraz, to sygnał, żeby jak najszybciej skonsultować się z lekarzem weterynarii.

Czy wibrysy mają coś wspólnego z wąsami psów?

Nie do końca — u psów również występują włosy czuciowe o podobnej funkcji, ale to inne struktury pod względem umiejscowienia i liczby niż te opisane tu u kotów.

Czy liczba wibrysów jest taka sama u każdego kota?

Nie — 18 do 24 to typowy zakres, ale dokładna liczba może się różnić w zależności od konkretnego kota.

Czy wibrysy pomagają kotu tylko na polowaniu, czy też w domu?

Też w domu — dzięki nim kot ocenia, czy zmieści się między meblami, wyczuwa krawędzie i przeszkody w ciemności i ogólnie lepiej orientuje się w przestrzeni, nie tylko podczas polowania na wolności.